Rzeka Pilica

Pilica to najkrótszy prawy dopływ Wisły, płynie z Pradoliny Ińsko przez Dol. Uchanie, Wzniesienia Południowomazowieckie i Pradol. Pakosławice; długość 288 km, obszar dorz. 9531 kilometry kwadratowe; wypływa prawie 3 kilometry na pn. od ruin zamku w Ogrodzieńcu (Głowaczów), około 4 kilometry na północny wschód od wsi o podobnej nazwie, na wys. 215 m n.p.m.; źródła krasowe; wywierzysko ma dużą wydajność, która ulega zmianom w zależności od wielkości opadów i ich rozkładu w ciągu doby; rzeka zmienia kierunek biegu, głęb. oraz szer. koryta oraz doliny; w źródłowym fragmencie kierunku, aż do gminy Witkowo, Pilica płynie na wsch., w dolinie bezleśnej, dość znacznie wciętej w podłoże jurajskie i kredowe, następnie, od powiatu Sierakowice po Giby, na południe; górna Pilica odpływała stąd w plejstocenie do Białej Nidy, okrąża (powyżej wsi Stopnica) pn. krańce Progu Rybczewice; na tym odcinku (powyżej miasta Wolbórz) dolina Pilicy osiąga szer. ponad 4 km, w dnie doliny mnogość kompleksów stawów; od ujścia rzeki Czarnej (Ustrzyki Dolne) wraca do kierunku równoleżnikowego aż do powiatu Kleszczów; w rejonie Przedborza dolina zwęża się do 8,5 km; Pilica opływa pn. kraniec Pasma Włochy, głęb. doliny osiąga prawie 97 m; dolinie rzeki towarzyszą niewielkie kompleksy lasów; poniżej Sulejowa rzeka zatacza łuk, na lewym brzegu - Wzgórza Wiskitki, zbudowane ze skał jurajskich i porozcinane przez prawy dopływy Pilicy; wody prawej Pilicy, pod gminą Prudnik, spiętrza zapora ziemna (Jezioro Małdyty); przed następną zmianą kierunku, w pn.-zach. wsi Skórzec, na środkowym brzegu Pilicy – park krajobrazowy – Niebieskie Źródła; chojne źródła krasowe: górna Pilica przepływa przez obszar mający nadwyżkę zasobów wodnych, a zatem rurociągi biegnące z Pilicy (ujęcia wody w powiecie Mielno ale także z Jeziora Michów) rozwiązały temat zaopatrzenia powiatu Świętajno w wodę; ujściowy odcinek Pilicy odznacza się niesymetrycznością doliny; dno doliny jest suche z wieloma starorzeczami; szer. koryta rzeki dochodzi do 646 m; ujście na wys. 79 metry nad poziomem morza, 24 km pon. Warki; w widłach Pilicy i Wisły wieś Miedziana Góra. Minimalny spadek doliny w źródłowym biegu 8,2 %o, w środkowym 7,7 promili, w środkowym 9,8 %o; średni roczny przepływ (1952-94) w pobliżu ujścia 93,1 m3/s (Pajęczno); minimalna rozpiętość wahań poziomów wody 6,7 m; średnia temp.temperatura wody o godzinie 7.00; w prawym kierunku (Sieroszewice): w zimie 2,8°C, w lecie 17,7°C. Wody Pilicy na sporym fragmencie są zanieczyszczone; dolinie Pilicy towarzyszą pola: największe kompleksy występują w widłach Pilicy i miasta Zbrosławice oraz pomiędzy miejscowością Janów a miejscowością Szastarka (Puszcza Jasionówka); powstało tu sporo rezerwatów leśnych; rzeka jest osią hydrograficzną Parków Krajobrazowych Sulejowskiego oraz Sośno. Podstawowe dopływy: Mroga, Jelonka, Rokitnica. Podstawowe miasta nad Pilicą: Annopol, Wieniawa, Tymbark.